Wat als de zee zelf aan tafel kon zitten? [Praktijkvoorbeeld – A Seat for the Sea]
Een artistiek project tussen kunst, journalistiek en activisme.
Met A Seat for the Sea onderzoeken visueel kunstenaar Greet Brauwers en schrijver Raf Custers hoe kunst, wetenschap en journalistiek kunnen samenwerken om een stem te geven aan de oceaan. Hun werk vertrekt vanuit hun ontzetting over de plannen voor diepzeemijnbouw: een industriële ingreep die zich in alle stilte zou voltrekken op 4 tot 5 kilometer diepte, maar met ingrijpende gevolgen voor onze toekomst.
Een onzichtbare frontier
Sinds 2020 verdiepen Greet en Raf zich in plannen van de industrie om de diepzee te ontginnen. België speelt daarin een voortrekkersrol via de baggerfirma DEME, die wil testen hoe mineralen op 4000 tot 5000 meter worden opgezogen. Greet vertelde hoe onthutst ze was toen ze voor het eerst over die plannen hoorde.
“Ik ken de impact van mijnbouw op land. En nu dreigen we dat te herhalen in de diepzee, één van de laatste ongerepte plekken op aarde.”
Op de oceaanbodem liggen miljoenen mineralenknollen, zo groot als aardappelen, die veel kobalt, koper en nikkel bevatten. Dat zijn gegeerde grondstoffen die onontbeerlijk zijn voor o.a. batterijen, datacentra en de oorlogsindustrie. Omdat onderzoek in de diepzee duur en moeilijk is, moeten regeringen en bedrijven over uitbating beslissen zonder voldoende kennis.
Voorlopig wordt er nog niet aan diepzeemijnbouw gedaan en het debat over een wettelijk kader speelt zich grotendeels achter gesloten deuren af. Wetenschappers beschikken nog niet over voldoende data, het publiek weet nauwelijks wat er op til is. Net daarom wilden Greet en Raf het thema zichtbaar, voelbaar en bespreekbaar maken. Ze gebruiken artistieke vormen om maatschappelijk debat te openen en kennis toegankelijk te maken voor een breder publiek. Ze zien kunst niet als een eindpunt, maar als een manier om in gesprek te gaan met de samenleving, een plek waar wetenschap en burgerzin elkaar kunnen ontmoeten.
Een reis langs de stemmen van de zee
Het duo startte een gesubsidieerd artistiek onderzoeksproject dat hen van de Belgische kust tot de Cookeilanden bracht. Ze verzamelden verhalen en ervaringen van mensen die dagelijks met de zee leven.
- Aan de Belgische kust trokken ze op met vissers om te begrijpen hoe zij het gedrag van de zee lezen. Hun kennis is een vorm van waarnemen die niet in cijfers past, maar onmisbaar is om te begrijpen hoe ecosystemen zich gedragen.
- In samenwerking met bootvluchtelingen maakten ze een podcast waarin de zee tegelijk dreiging en troost wordt. Voor sommigen roept het water angst op, voor anderen is het de plek waar ze opnieuw adem vinden. Die gelaagde verhalen tonen hoe intens de zee in menselijke herinnering verankerd zit.
- Gesprekken met wetenschappers (onder wie marinebiologen) inspireerden Greet en Raf voor een performance: wie kijkt er eigenlijk naar de zee, en vanuit welk perspectief? Door de blik van de onderzoeker te kruisen met die van de kunstenaar, ontstond een gesprek over wat kennis betekent en wat onzichtbaar blijft buiten het meetbare.
- Drie maanden veldwerk op de Cookeilanden toonden hoe eilandbewoners en Māori hun zee beheren via oude praktijken zoals RA'UI, tijdelijke visverboden om ecosystemen te laten herstellen. Die manier van denken en handelen bood een krachtig alternatief voor het denken van de diepzeemijnbouw.
- Tot slot brachten ze kunstenaars samen in collectieve performances, onder andere in Amsterdam en tijdens Theater aan Zee. In die samenwerkingen stond uitwisseling tussen mens en natuur centraal.
Door zo uiteenlopende partners te betrekken, overstijgt A Seat for the Sea de grenzen van één werkveld. Elk partnerschap brengt een andere expertise en gevoeligheid binnen en zo werd het niet alleen een onderzoeksproject, maar ook een levend netwerk.
“We wilden niet enkel praten over de zee, maar ook met de zee werken. Door erin te zwemmen, te luisteren, te voelen, leer je over een wereld die we niet begrijpen.”
Een zintuiglijke installatie en transmediaal project
Met al het verzamelde materiaal bouwen Greet en Raf nu voort aan dit meerjarig transmediaal artistiek werk:
- Een installatieperformance waarin bezoekers door vier perspectieven reizen:
1️⃣ het narratief van de industrie, dat sterk gebouwd is op marketing en beloftes;
2️⃣ de analytische blik op structurele verbanden;
3️⃣ de non-human perspectieven van de zee, organismen en materie;
4️⃣ de poëtische reflectie op onze eigen positie.
De installatie combineert feitelijke data met sensorische triggers - geur, geluid, aanraking - om mensen via herinnering te verbinden met de zee.
“Iedereen heeft onbewuste herinneringen aan de zee: het strand, het zout, de wind. We proberen die herinneringen op te roepen zodat mensen opnieuw verbinding voelen. Pas dan kan het abstracte verhaal van diepzeemijnbouw landen.” - Greet Brauwers
Tijdens try-outs bleek hoe krachtig die aanpak werkt: bezoekers lieten zich aanvankelijk meeslepen door het industriële narratief, maar begonnen gaandeweg vragen te stellen.
“We willen geen meningen opleggen, maar mensen zelf laten nadenken: willen we echt alles als grondstof blijven zien?” - Greet Brauwers
De performance gaat publiek in 2026. Daarnaast werken Greet en Raf verder aan:
- Een website als archief van het onderzoeksproces.
- Een speculatief prototype in keramiek: een fictief ecoduct gemaakt met sediment uit de diepzee.
- Een publicatie met essays en artistieke bijdragen.
Een audiovisuele installatie gepland voor 2027.
Duurzaamheid als houding
De zorg voor de zee weerspiegelt zich ook in de werkwijze. A Seat for the Sea vermijdt het gebruik van plastic, werkt met recuperatiemateriaal en liet stalen objecten maken door het opleidings- en tewerkstellingsprogramma van Recyclart.
Ook in samenwerkingen streven Greet en Raf naar wederkerigheid: geen extractie, maar uitwisseling van kennis, tijd en middelen.
“We willen ook in onze werkpraktijk vermijden wat we inhoudelijk aanklagen. Duurzaamheid gaat voor ons over relaties: hoe we omgaan met mensen, ideeën en materialen.”
Waardevolle inzichten
- Zichtbaar maken (via kunst) is een vorm van verzet.
Wat zich diep onder water afspeelt, blijft buiten beeld. Door kunst in te zetten als tastbare, zintuiglijke ervaring wordt een onzichtbare realiteit gedeeld en bespreekbaar. - Verbeelding creëert betrokkenheid.
Complexe thema’s worden pas deel van het publieke gesprek als ze voelbaar worden gemaakt door tijd te nemen, te luisteren en samen te ervaren. Feiten overtuigen niet altijd, maar verhalen en zintuiglijke herinneringen openen empathie en bewustzijn. Mensen gaan makkelijker in dialoog als ze zich betrokken voelen. - Practice what you preach
Duurzaam werken betekent ook sociaal, fair en ethisch handelen: materialen, processen en relaties die recht doen aan de boodschap.
Over A Seat for the Sea
A Seat for the Sea is een artistiek project van Greet Brauwers en Raf Custers.
Het werk kaart de politieke, ecologische en zintuiglijke dimensies van de diepzee en haar uitbating aan via kunst, journalistiek en samenwerking. Meer info: www.aseatforthesea.be
Over Greet Brauwers
Filmmaker met achtergrond in journalistiek en sociaal-cultureel werk.
Ze werkt op het snijvlak van documentaire, ecologie en participatie, en onderzoekt hoe verhalen via zintuigen tot bewustwording leiden.
Over Raf Custers
Schrijver, journalist en onderzoeker gespecialiseerd in grondstoffen en extractivisme. Hij zingt in verscheidene koren. Zijn werk legt verbanden tussen economie, politiek en ecologie, en onderzoekt hoe kunst nieuwe vormen van verzet kan openen.
Doorklikken?
Dit artikel werd geschreven door Hannie Van den Bilcke.