Oosterlindeveld in Schaffen: van overwoekerde ruiterpiste tot voedselbos
Avansa Oost-Brabant startte een voedselbos [praktijkvoorbeeld]
In februari 2023 verzamelen, na een aankondiging in het stedelijk infoblad, een 40-tal buurtbewoners in de gemeenteschool van Schaffen voor een infoavond over een voedselbos op het Oosterlindeveld. Het start wat onwennig, maar aan het einde van de avond zijn de eerste figuurlijke zaadjes geplant.
Intussen groeit op de plek een jong, levendig voedselbos. Met een wilgentunnel, wandelpaadjes en jong struikgewas. En vooral, met een groeiende groep vrijwilligers die het terrein stap voor stap verder vormgeeft. Het voedselbos Oosterlindeveld is een samenwerking tussen de buurt, Stad Diest, Avansa Oost-Brabant en Velt.
Van plan naar plant
Het voedselbos kwam er niet vanzelf. In een eerdere burgerbevraging kreeg een speeltuin op het Oosterlindeveld de meeste stemmen, het voedselbos belandde op de tweede plaats. Toch bleef het idee hangen. Dankzij de Stad Diest, die een stuk grond ter beschikking stelde, en een LEADER-subsidie kreeg het project nieuw leven. Avansa Oost-Brabant nam samen met Velt het initiatief.
Sylvie, een van de trekkers van het eerste uur, blikt terug. “Ik dacht dat ik alleen op de infoavond zou zitten. Want wie komt nu naar zoiets? (lacht) Maar er zaten 40 mensen. Toen besefte ik: dit kan iets worden.” Na die eerste avond werden de plannen verfijnd. “We legden een kalender met vergaderdata vast. Velt tekende schetsen voor het terrein. We bestelden materiaal en op 16 december 2023 gingen de eerste planten de grond in. Vanaf dat moment maakten de vergaderingen plaats voor werkmomenten. Sindsdien vergaderen we nog amper. We werken vooral. En tussendoor regelen we wat nodig is.”
Een groep die groeide
De vrijwilligersgroep is divers. Buren, mensen die het project ontdekken via een flyer of mond-tot-mondreclame, sommigen met groene vingers en anderen die komen om te leren.
Isabelle, die vlakbij woont, wandelt hier al jaren: “Het Oosterlindeveld is een beetje mijn achtertuin. Toen ik hoorde dat hier een voedselbos zou komen, was ik meteen enthousiast. Ik leer graag bij, geniet van de natuur en werk graag samen met anderen. Mijn jongste dochter komt vaak mee.”
Voor Ilse begon het met nieuwsgierigheid: “Ik heb maar een klein tuintje, maar ik ben gek op eetbare planten. Dankzij een cursus leerde ik Sylvie kennen en kwam ik hier terecht. Wat mij raakt, is hoe snel het terrein evolueert. Als je na een paar weken terugkomt, zie je hoe alles gegroeid is.”
Zoé vat het gevoel eenvoudig samen: “Thuis zeggen ze dat ik genoeg werk heb in mijn eigen tuin, maar hier voelt het anders. Hier kom ik tot rust. Ik leer bij, en het is gezellig.”
Lieve, die zichzelf lachend “oldschool zonder Facebook” noemt, voelde meteen dat ze erbij wilde zijn: “Sylvie had een flyer in mijn brievenbus gestoken. Ik vertoef graag in de natuur. Al ga ik niet per se uren in de keuken staan om te koken met wat hier groeit. (lacht) Mijn kinderen komen vaak mee. Ik vind het belangrijk dat ze leren waar hun eten vandaan komt. Als leerkracht merk ik dat kinderen denken dat alles gewoon uit de supermarkt komt.
En dan is er nog Miet Dirix, schepen van oa. Milieu, Duurzaamheid en Participatie. Zij ziet het voedselbos als een voorbeeldproject. “Ik leerde het voedselbos kennen in de gemeenteraad, toen ik nog in de oppositie zat. Op de site Oosterlindenveld was dit stukje nog niet ingevuld. Dat het een voedselbos werd, vond ik meteen een prachtig idee. Diest Durft diende een aanvraag in via het burgerbudget. De speeltuin won, het voedselbos eindigde op de tweede plaats. Maar de stad had de grond, en dankzij de LEADER-subsidie konden we toch verder. Tijdens de aanleg kwam ik af en toe helpen. Thuis heb ik een moestuin, en het mentale effect van in de tuin werken is groot.” Ook de nabijheid van de school en de educatieve mogelijkheden van het project spraken haar extra aan. “En dan werd ik, tot mijn eigen grote verbazing, schepen”, vertelt ze lachend. “Met klimaat, natuur en participatie in mijn bevoegdheid is dit het voorbeeld van hoe participatie kan werken: buurtbewoners komen met een idee, voeren het uit en zorgen ervoor dat het project blijft draaien. Dat is gewoon mooi.”
Sommigen komen dus vooral om bij te leren, anderen om hun hoofd leeg te maken. Het voedselbos doet duidelijk iets met jong en oud. De WhatsAppgroep telt intussen zo’n veertig mensen. Een achttal vaste vrijwilligers vormt de kern die de motor draaiende houdt. Veel mensen zijn enthousiast, maar tijd speelt een grote rol in hun engagement. Toch is er veel beweging: buren die langskomen, toevallige passanten die vragen stellen, kinderen die meehelpen ...
Samen doen
Het werk wordt voorlopig deels begeleid door Velt: zij bepalen welke klussen op welke momenten nodig zijn. Die begeleiding wordt stap voor stap afgebouwd, zodat de kennis steeds meer in de groep zelf zit. De sfeer is warm, open en uitnodigend. Niemand moet alles weten; iedereen leert van elkaar.
Een keer per maand komen de vrijwilligers samen werken in het voedselbos. Daarnaast beslist af en toe iemand om spontaan te gaan wieden, maaien of water te geven. Vaak sluit er dan nog iemand aan. Dat wordt afgesproken in de WhatsAppgroep. “Het enthousiasme is mooi om te zien”, vertelt Miet. “Dan neem ik ‘s avonds mijn gsm vast en lees ik 30 berichten in de WhatsAppgroep. Dat het zo leeft, maakt me blij. Zelf zou ik graag vaker komen helpen, maar mijn agenda laat dat niet toe.”
Thuis zeggen ze dat ik genoeg werk heb in mijn eigen tuin, maar hier voelt het anders. Hier kom ik tot rust. Ik leer bij, en het is gezellig.
Hardop dromen
Het voedselbos is intussen meer dan een verzameling planten. Het is een plek waar ideeën ontstaan en mensen elkaar vinden. Nieuwe mensen worden nu vooral bereikt via flyers, mond-tot-mondreclame en de Facebookpagina. Af en toe zijn er activiteiten.
Zo betrok Katrien van Avansa Oost-Brabant onlangs enkele studenten die een evenement moesten organiseren voor een breed publiek. Ze kozen voor een luisterwandeling met QR-codes, met verhalen ingesproken door de vrijwilligers zelf. Zo ontdekten zo’n 70 bezoekers, vooral gezinnen, het voedselbos. Het zette de deur open voor extra publieksmomenten, want de vrijwilligers dromen van meer: een pannenkoekenfeest met boerenwormkruid, een plantendag, open tuindagen, educatieve rondleidingen voor scholen ...
Een van de vrijwilligers vertelt enthousiast hoe leuk het zou zijn om iets rond kruidkoek te organiseren. “Boerenwormkruid, het kruid dat daarvoor gebruikt wordt, groeit ook in het voedselbos. In de streek bestaat een traditie om er pannenkoeken van te bakken, maar die dreigt wat verloren te gaan. Het lijkt me geweldig om hier in mei, wanneer het geplukt is, een eigen pannenkoekenevent te organiseren”, klinkt het.
Ook andere ideeën borrelen op. “Op Pasen vroeg ik me af waarom iedereen paaseieren zoekt in zijn eigen tuin. Waarom doen we dat niet in het voedselbos?” Zonder veel reclame werden al enkele gezinnen aangesproken, en volgend jaar kan dat misschien samen met de Gezinsbond worden georganiseerd, denken ze luidop.
Er leeft ook een duidelijke wens om scholen te betrekken. “Het lijkt me zo waardevol dat kinderen deze plek kunnen ontdekken”, vertelt Lieve. “Denk aan stammetjes om op te spelen, een peuterklas die hier les krijgt…” De groep overweegt om scholen actief uit te nodigen voor een educatief moment. “Veel scholen zijn bezig met groene speelplaatsen. Misschien kunnen we eens vragen of ze een activiteit willen organiseren in het voedselbos.” Toch beseffen ze dat het voedselbos nog jong en kwetsbaar is. “Laat het eerst wat groeien. Het zou jammer zijn als we opnieuw moeten beginnen omdat er te veel beschadigd raakt.” Maar met begeleiding, bijvoorbeeld een juf die mee toezicht houdt, zou het wel haalbaar kunnen zijn. “Dan heb je minder risico op vernieling dan wanneer kinderen hier gewoon komen spelen zonder context.”
En natuurlijk dromen ze ook over de verdere inrichting van het voedselbos, dat met steun van de VLM flink kan uitbreiden. “We denken aan nieuwe fruitbomen, een poel en een echte boomgaard met hoog- en laagstamfruit, omringd door een weide. Op termijn willen we natuurlijk kunnen oogsten en echt eten uit het voedselbos en de boomgaard. Maar eerst moet alles volgroeien voor we vruchten hebben.”
Verder hopen ze ook op meer respect voor de plek en extra helpende handen. “Mensen moeten beseffen dat dit een waardevolle omgeving is, die je niet zomaar mag vernielen. En als het terrein groter wordt, hebben we meer mensen nodig voor het onderhoud.”
Hier zie je wat er kan gebeuren wanneer burgers vertrouwen krijgen. Mensen kunnen ontzettend veel, zeker als ze het samen doen.
Niet alles gaat vanzelf
De vrijwilligers botsen dus ook op uitdagingen. Planten worden soms vernield, meubels belanden op het terrein, jongeren stoken vuurtjes. Vooral de vernieling van de artisjokplanten hakte er in. “Het is jammer dat mensen niet altijd zien hoeveel werk hierin kruipt”, zegt Ilse. “Maar we laten ons niet ontmoedigen.” Aan oplossingen zoals een omheining plaatsen, denken ze voorlopig niet. Het voedselbos moet een open plek blijven.
Ook het statuut van de groep roept vragen op. “We zijn een beetje een zootje ongeregeld”, klinkt het lachend. Al leven er veel vragen. “Wat als Avansa Oost-Brabant en Velt zich terugtrekken? Moeten we een vzw worden om een subsidiedossier in te dienen? Hoe kan de stad ons blijven ondersteunen?” Miet vult aan: “We blijven als stad betrokken. Voor sommige zaken, zoals de poel, moeten we een vergunning afleveren. En in de toekomst kunnen we misschien een jaarlijks budget voorzien voor de werking van het voedselbos. Dat gebeurt ook op de Citadel, waar veel vrijwilligers actief zijn. De stad geeft daar een stuk verantwoordelijkheid en vertrouwen aan burgers. Iets dat vaker mag gebeuren. Geef als lokale overheid vertrouwen aan burgers, daaruit ontstaan mooie dingen. Mensen in groep kunnen iets. Samen sterk, luidt het spreekwoord.” Ze beseft tegelijk dat het voor een lokaal bestuur niet altijd eenvoudig is. “We werken met geld van de hele bevolking. In het begin zijn vrijwilligers vaak heel enthousiast, zetten ze iets op, en soms dooft het uit. Maar hier zie je wat er kan gebeuren wanneer burgers vertrouwen krijgen. Mensen kunnen ontzettend veel, zeker als ze het samen doen.”
Waar het echt om draait
Wie de vrijwilligers hoort vertellen, merkt één rode draad: verbondenheid. Met elkaar, met de plek, met de natuur.
Het mooiste moment? Daar zijn ze snel uit: de dag dat de wilgentunnel werd gebouwd. “Het was koud, het terrein stond half onder water, maar er waren veel mensen en iedereen hielp mee. Kinderen, ouders, nieuwsgierige buren. Toen voelde je: deze plek is van ons allemaal”, vertelt Sylvie.
Er gebeuren ook spontane initiatieven: vrijwilliger Jo die zaadjes meebrengt en met de kinderen voederbollen maakt, iemand die dagenlang een jonge lindeboom water geeft, een vrijwilliger die een bosmaaier doneert ...
"Jullie mogen fier zijn op het totale plaatje”, besluit Miet. Weet je nog hoe het begon? Een oude ruiterpiste vol met bramen en brandnetels. Wat op papier stond, is werkelijkheid geworden. Bovendien is er een sterke samenwerking. Dat zien we ook: vanuit de Milieuraad hebben jullie dit jaar een prijs gekregen.”
Meer dan een bos
Het voedselbos Oosterlindeveld is nog jong. De struiken zijn klein, de bomen moeten nog groeien. Maar het verhaal is al groot. En de vrijwilligers zijn trots op elke nieuwe scheut. Ze sluiten af met nog enkele tips voor wie zelf een Voedselbos wil starten: geef mensen vertrouwen, laat je niet ontmoedigen als iets mislukt, begin klein, zorg voor elkaar en vooral: doe het samen.
Dicht bij de dorpskern van Schaffen werkt Stad Diest samen met een heleboel vrijwilligers, Velt, Natuuracademie vzw, Commons Lab vzw, Regionaal Landschap Zuid-Hageland en Avansa Oost-Brabant aan een nieuw voedselbos op het Oosterlindeveld, met ondersteuning van LEADER Hageland+ en de VLM.
Over Avansa Oost-Brabant
Avansa is een socio-culturele organisatie die al meer dan twintig jaar stevig verankerd is in Oost-Brabant. In deze regio met — vanaf 2026 — 32 gemeenten is Avansa actief als verbinder van plekken, mensen en organisaties. Samen bouwen we zo aan een duurzame, rechtvaardige en democratische samenleving.
Doorklikken?
Dit artikel werd aangeleverd door Socius en verscheen eerder op hun Linkedin-pagina.