Klarafestival: cultuur verbindt, verruimt en verduurzaamt [praktijkvoorbeeld]
Met projecten als Musikaa, Jouw Sleutel en Walden Festival is Klarafestival een schoolvoorbeeld voor duurzaamheid.
Hoe kan een klassiek muziekfestival tegelijk artistiek ambitieus, maatschappelijk relevant én duurzaam zijn? Klarafestival toont al jaren hoe cultuur een hefboom kan zijn voor verbinding, inclusie en duurzaamheid. Met een doordachte mix van artistieke keuzes, maatschappelijke projecten en duurzame praktijken groeit het festival uit tot een inspirerend voorbeeld voor de cultuur- en socio-culturele sector.
Een festival met maatschappelijke ambities
Klarafestival is het grootste omroepfestival voor klassieke muziek in België en vindt jaarlijks plaats in maart. Het festival brengt (inter)nationale solisten en ensembles samen in Brusselse cultuurhuizen zoals Bozar en Flagey, maar reikt ook bewust verder dan de concertzaal. Elk jaar nodigen een centraal thema en festivalartiest uit tot reflectie, dialoog en kruisbestuiving tussen genres, disciplines en gemeenschappen.
Live concerten vormen de kern, aangevuld met innovatieve formats en maatschappelijke projecten. Dankzij de nauwe samenwerking met VRT en radiozender Klara weet het festival een breed en divers publiek te bereiken. Die verbindende ambitie loopt als een rode draad doorheen de werking van Klarafestival en de organisatie erachter, Festival van Vlaanderen Brussel.
Delen en leren binnen het Pulse Transitienetwerk
In 2023 deelde Klarafestival zijn ervaringen en leerprocessen actief binnen het Pulse Transitienetwerk. Tijdens de Pulse Trefdag 2023 stelden ze de projecten Musikaa en Jouw Sleutel voor als goede praktijken met maatschappelijke impact. Die uitwisseling maakte duidelijk hoe langdurige partnerschappen, lokale verankering en samenwerking met sociale organisaties kunnen bijdragen aan duurzame verandering in de sector.
Daarnaast organiseerde Pulse in juli 2023 een praktijksafari bij het Walden Festival, een zomers zusterfestival van Klarafestival. Tijdens deze verkenning kregen deelnemers een inkijk in hoe duurzaamheid op een integrale manier wordt aangepakt, van catering en mobiliteit tot communicatie, partnerschappen en publiekswerking.
Musikaa: cocreatie en ontmoeting in Molenbeek
Een van de maatschappelijke trajecten was Musikaa, een project van Klarafestival in Molenbeek dat liep van 2021 tot en met 2024. In samenwerking met Bozar, de gemeente Molenbeek en een uitgebreid netwerk van lokale culturele partners werd ingezet op ontmoeting, inclusie en maatschappelijke relevantie.
Musikaa vertrok vanuit cocreatie en kruisbestuiving. Ideeën ontstonden bij partners en artiesten zelf of via open calls, met ruimte voor experiment en langdurige samenwerking. Molenbeekse kunstenaars kregen een podium en werden verbonden met Brusselse, Belgische en internationale artiesten. Kennispartner Demos begeleidde het traject en ondersteunde de partners in gezamenlijke reflectie over de rol en impact van muziek in de samenleving.
Tijdens elke editie van Klarafestival kwamen de verschillende trajecten samen op de Musikaa-festivaldag. De laatste editie vond plaats in 2024, met een afsluitend reflectierapport dat de opgebouwde kennis en leerpunten bundelt.
Jouw Sleutel: drempels naar cultuur wegwerken
Met Jouw Sleutel richt Klarafestival zich expliciet tot mensen voor wie deelname aan cultuur niet vanzelfsprekend is. Samen met sociale partners biedt het festival jaarlijks enkele honderden mensen de kans om een klassiek concert bij te wonen, met extra omkadering zoals rondleidingen, informatie op maat en persoonlijke begeleiding.
Het project vertrekt vanuit een helder inzicht: financiële, praktische en sociale drempels houden veel mensen weg uit concertzalen. Door die drempels actief weg te nemen, maakt Klarafestival cultuur toegankelijker en inclusiever, zonder in te boeten aan artistieke kwaliteit. Deelnemers krijgen bijvoorbeeld op voorhand uitleg over de gedragscodes die gelden bij klassieke concerten. Door die omkadering voelen de deelnemers zich meer thuis in deze omgeving. Op de website van Klarafestival kan je een interview met een van de deelnemers lezen.
Bekijk de video over het project Jouw Sleutel.
Walden Festival: duurzaamheid als integraal festivalprincipe
Walden Festival is een initiatief van Klarafestival en bestaat sinds 2021. Het zomerfestival vindt plaats in en rond het Leopoldpark in Brussel en zet klassieke en minder klassieke muziek centraal, met een sterke focus op jazz en niet-westerse muziek. In een toegankelijke popfestivalsfeer ontdekken bezoekers korte concerten van maximaal 45 minuten, verspreid over verschillende podia. De naam verwijst naar Walden van Henry David Thoreau, een boek dat natuurobservatie koppelt aan maatschappelijke reflectie en vandaag nog steeds inspireert tot bewust en duurzaam leven.
Duurzaamheid is bij Walden Festival geen losstaand thema, maar een samenhangend kader dat richting geeft aan alle keuzes die het festival maakt. Het festival werkt met zeven principes, waaronder bewust en vegetarisch eten, respectvol omgaan met de omgeving, duurzame mobiliteit en heldere communicatie. Zo wordt bewust gekozen voor vegetarische catering met lokale producenten, herbruikbaar eet- en drinkgerei en het beperken van afvalstromen. Voedseloverschotten worden gerecupereerd en geschonken, terwijl waterverbruik wordt verminderd via vacuümtoiletten en herbruikbare drinkflessen.
Ook op vlak van locatie en infrastructuur maakt Walden Festival doordachte keuzes. Het Leopoldpark blijft vrij toegankelijk voor buurtbewoners en wordt niet blijvend ingenomen door het festival. Waar mogelijk wordt gebruikgemaakt van bestaande infrastructuur, concerten zijn grotendeels onversterkt en stoppen om 22 uur om geluidsoverlast te beperken. Door overdag te programmeren, daalt ook de nood aan extra verlichting. Voor elektriciteit kan het festival rekenen op vaste aansluitingen, waardoor generatoren overbodig zijn.
Tijdens de praktijksafari van Pulse Transitienetwerk in juli 2023 (link verslag praktijksafari) kregen deelnemers een inkijk in deze aanpak. Klarafestival lichtte toe hoe duurzame mobiliteit wordt gestimuleerd door artiesten en publiek aan te moedigen om met de trein, fiets of het openbaar vervoer te komen, en hoe partnerschappen cruciaal zijn om impact te vergroten. Walden Festival werkt samen met duurzame leveranciers, sociale partners en kennispartners, en blijft inzetten op leren, meten en bijsturen. Zo wordt duurzaamheid benaderd als een voortdurend proces, waarin dromen, proberen en doen hand in hand gaan.
De 7 principes van Walden Festival
- Eet lekker, eet bewust
- Geniet respectvol van de omgeving
- Verklein de impact van je verplaatsingen
- Communiceer duidelijk en duurzaam
- Bundel de krachten
- Inspireer en motiveer
- Blijf dromen, proberen en doen.
Waardevolle inzichten
De projecten van Klarafestival tonen dat duurzaamheid en maatschappelijke impact geen losstaande initiatieven zijn, maar ingebed kunnen worden in de kern van een culturele werking. Enkele terugkerende inzichten:
- Werk in langdurige trajecten, niet in eenmalige acties
- Investeer in partnerschappen, zowel lokaal als sectoroverschrijdend
- Combineer artistieke kwaliteit met maatschappelijke relevantie
- Durf te experimenteren en te leren, samen met kennispartners.
Over Klarafestival
Klarafestival (onderdeel van Festival van Vlaanderen Internationaal Brussel-Europa) is het grootste omroepfestival voor klassieke muziek in België. Elk jaar in maart laten (inter)nationale solisten en ensembles klassiek, jazz en hedendaagse creaties weerklinken in verschillende Brusselse cultuurhuizen, waaronder Bozar en Flagey.
Het jaarlijkse thema en de centrale festivalartiest zetten aan tot reflectie. Klassieke musici gaan in dialoog met andere kunstdisciplines en genres. Ze spelen zowel in concertzalen als in Brusselse wijken en presenteren een divers programma: van oude muziek, over het grote romantische repertoire tot avontuurlijk hedendaags en cross-overs met niet-westerse tradities.
Live concerten vormen de kern, maar daarnaast zet het festival in op innovatieve formats en maatschappelijke projecten. De nauwe samenwerking met VRT en radiozender Klara maakt Klarafestival tot een omroepfestival zonder weerga. Private en culturele partners; het Vlaamse, Brusselse, federale, Europese en internationale niveau; jong en oud; kansarm en kansrijk: Klarafestival weet alle krachten te bundelen tot één groot verbindend, grensoverschrijdend muziekfeest.
Festival van Vlaanderen Brussel organiseert sinds 2004 Klarafestival, het grootste omroepfestival voor klassieke muziek in België. In 2021 breidde het aanbod uit met Walden Festival, een avontuurlijk zomerfestival voor jong en oud.