Giftshop: Van consumptie-eiland naar impactvolle stad [prak­tijk­voor­beeld]

“We zijn allemaal toeristen,” zegt Stef Moens initiatiefnemer en coördinator van Giftshop van Plek vzw. “Je kan moeilijk klagen over de veelheid aan toeristen en de dag nadien zelf een citytrip boeken. Toch gebeurt het. Giftshop wil deze scheiding doorbreken en het besef creëren dat iedereen zowel toerist als bewoner is, op verschillende plekken. Dit bewustzijn opent de deur naar regeneratief toerisme: toerisme dat niet alleen duurzaam is, maar ook herstellend en verbindend werkt.”

Het project wil bewijzen dat toerisme niet louter een economische factor is die de leefbaarheid onder druk zet, maar ook als hefboom kan dienen om bewoners, jongeren en toeristen dichter bij elkaar te brengen. Binnen Giftshop is er dan ook voortdurend aandacht voor actuele maatschappelijke thema’s, zoals duurzaamheid, huisvestingsproblemen, en de impact van toerisme op het dagelijks leven in Gent. Via tijdelijke tentoonstellingen, performances, workshops en publieke debatten wordt iedereen uitgenodigd om aan deze kwesties bij te dragen.

Giftshop focust op thema’s die dicht aansluiten bij toerisme en wil bezoekers concrete handvatten bieden om keuzes te maken die bijdragen aan de leefbaarheid in de stad. Ze kozen voeding als eerste thema omdat het goed aansloot bij Gentse initiatieven zoals Veggie Donderdag en de lokale voedselstrategie waar de stad sterk op heeft ingezet. Voor Giftshop is bezoekers stimuleren om tijdens hun verblijf voor vegetarische en veganistische alternatieven te kiezen een logisch iets. Als slechts een deel van de bezoekers daarvoor kiest dan verkleinen ze op een eenvoudigere manier hun ecologische impact. Zo ondersteunt het project niet alleen het gemeentelijk beleid, maar vergroot ook het bewustzijn rond duurzame voeding onder miljoenen toeristen. 

Stef: “Een voorbeeld van onze aanpak is Mangé, een participatieve voedselperformance die op een bijzondere manier het thema voedselverspilling bespreekbaar maakt. In een dystopische setting werden voedseloverschotten letterlijk op tafel gezet, wat bezoekers confronteerde met hun eigen eetgewoonten en de maatschappelijke impact daarvan. De performance nodigde uit tot gesprekken en ontmoeting rond het onderwerp, waarbij mensen met verschillende achtergronden elkaar ontmoetten en aan het denken werden gezet.” 

Giftshop zoekt eveneens naar innovatieve oplossingen voor de urgente huisvestingsproblematiek in Gent. Plek vzw onderzoekt daarom, met het oog op de Gentse feesten, het idee van seizoensgebonden toerisme, waarbij bezoekers in het hoogseizoen in hotels verblijven, waarvan een deel van de opbrengst wordt ingezet om in het laagseizoen de hotels als nachtopvang te gebruiken. Tegelijk stimuleren ze een herwaardering van het sociaal contact tussen toeristen en lokale bewoners. Bij platformen als couchsurfing en Airbnb stonden aanvankelijk ontmoetingen centraal tussen de toeristen en de inwoners die hen in hun huis verwelkomden. Die connectie is vandaag bijna volledig verdwenen. Een concreet project is het koppelen van Gentenaars die één of twee toeristen per jaar thuis ontvangen en rondleiden, met wederzijdse culturele uitwisseling en kennisdeling als doel. 

De voornaamste uitdagingen voor Plek vzw zijn het ontwikkelen van werkbare, impactvolle acties, het creëren van draagvlak bij beleid en ondernemers, en het vertalen van ideeën naar realiteit. Toch voelen ze dat kleine initiatieven verandering teweeg kunnen brengen.

Stef: “Uit de projecten van Giftshop blijkt dat vernieuwing vooral van onderuit komt: jonge makers en vrijwilligers brengen een frisse kijk op toerisme en stadsleven. Kunst fungeert als een universele taal die complexe thema’s toegankelijk en voelbaar maakt, en zo ontmoeting en begrip bevordert tussen bewoners en bezoekers. Essentieel is de erkenning dat toerisme geen geïsoleerd fenomeen is, maar een gedeelde ervaring waarbij iedereen een rol speelt. Alleen door co-creatie en gedeelde verantwoordelijkheid kunnen steden levensvatbaar en sociaal duurzaam blijven.

De projecten creëren ruimte voor zichtbaarheid van jong talent en brengen toeristen en bewoners actief met elkaar in gesprek. Ze breken het wij-zij-denken open en stimuleren het ontwikkelen van nieuwe, inclusieve vormen van toerisme in de stad. 

De organisatie draait op een netwerk van vrijwilligers en jonge makers, ondersteund door partners Viernulvier, Het Entrepot (Brugge), Cultuur Gent en de Vlaamse Overheid.