Ga verder naar de inhoud

Getemde Natuur: een expo over de plek van natuur in de stad [prak­tijk­voor­beeld]

Met Getemde Natuur toont het Vlaams Architectuurinstituut hoe cultuurorganisaties ecologische thema’s kunnen vertalen naar een gedeelde beleving en maatschappelijk gesprek.

Wat zegt onze omgang met groen over de manier waarop we samenleven in de stad?

Met die vraag nodigt het Vlaams Architectuurinstituut (VAi) bezoekers uit om anders te kijken naar stedelijk groen. De tentoonstelling Getemde Natuur in DE SINGEL opent het gesprek over de rol van natuur in de stad en toont hoe onze ideeën over zorg, toegang en zeggenschap voortdurend verschuiven, en wat die geschiedenis ons vandaag leert.

Expo Getemde Natuur - Vlaams Architectuurinstituut 2025

Waarom deze expo ontstond

De expo groeide uit een gevoel van urgentie: klimaatopwarming en verdichtingsdruk in steden, de commercialisering van publieke ruimte en het belang – maar ook het gebrek - aan toegankelijke groene plekken voor sociale cohesie. 

“Groenruimtes vormen een microkosmos van stedelijke veranderingen. Je kan er heel duidelijk uit afleiden wat er leeft in een maatschappij. Dat is het uitgangspunt van de tentoonstelling.” - Bart Tritsmans (curator en historisch onderzoeker)

Het Vlaams Architectuurinstituut (VAi) wil met Getemde Natuur de gelaagde geschiedenis van stedelijk groen in Antwerpen onderzoeken en de maatschappelijke dimensie ervan blootleggen: wie beslist er over open ruimte, wie krijgt toegang en hoe verandert dat doorheen de tijd? Vanuit die vragen bouwde VAi een tentoonstelling die onderzoek, ontwerp en beleving verbindt.

Het parcours opent met een historisch overzicht van 1860 tot vandaag en toont dat de gespannen relatie tussen mens en natuur van alle tijden is en een open einde heeft.

Nationaal Archief, Collectie Spaarnestad

Hoe het VAi van onderzoek naar ervaring ging

De curatoren Bart TritsmansDennis Pohl en Hülya Ertaş kozen bewust voor een meanderend parcours, ontworpen door scenograaf Aslı Çiçek, dat aanvoelt als een wandeling door een park. De opstelling combineerde archiefmateriaal, hedendaagse kunst en stedelijke interventies. Zo ontstond een gelaagd verhaal waarin geschiedenis, verbeelding en ruimte elkaar raken.

Het proces verliep als een samenwerking tussen onderzoekers, kunstenaars en ontwerpers. Elk van hen reageerde op een historisch moment of stadsplek.
Zo onderzocht Maria Thereza Alves de migratie van planten via handelsstromen, Mirja Busch testte Antwerpse plassen op schadelijke stoffen, en Feifei Zhou tekende tegenkaarten van stadsontwikkeling. Door zulke combinaties werd onderzoek voelbaar en persoonlijk.

“We tonen niet alleen de mooie stukjes groen maar ook de rafelrandjes, de braakliggende gronden die mensen niet goed kennen maar die voor sommigen juist betekenisvol zijn.”

Bart Tritsmans (curator en historisch onderzoeker)

Daarnaast breidde VAi de expo uit naar buiten: wandelingen, lezingen en performances brachten het publiek (soms) letterlijk in contact met de natuur rond DE SINGEL.
De klankperformance De klank van Getemde Natuur van Maarten Buyl en Raphael Malfliet, samen met stadsdichter Esohe Weyden, maakte de stad hoorbaar als levend ecosysteem.
Deze mix van formats maakte het mogelijk om groenruimte te benaderen via verschillende zintuigen en perspectieven. 

Curatoren Bart Tritsmans en Dennis Pohl over Getemde Natuur

Wat Getemde Natuur te­weeg­brengt

Voor publiek 

  • De tentoonstelling legt bloot hoe stedelijk groen meebeweegt met maatschappelijke veranderingen en helpt bezoekers om keuzes over natuur in de stad beter te begrijpen.
  • Het programma activeert verschillende publieken. Bezoekers ervaren de thematiek in de zaal en in de stad zelf: via wandelingen, performance en klank.

Voor VAi en partners

  • Getemde Natuur bevestigt de rol van het VAi als publieksplatform en kennisinstelling dat onderzoek vertaalt naar programmatie.
  • De samenwerking met kunstenaars, ontwerpers en archieven versterkt netwerken en levert een rijk documentair spoor op voor verder gebruik in educatie, beleid en ontwerppraktijk.

Drie waardevolle inzichten voor cul­tuur­or­ga­ni­sa­ties

  1. Gebruik historisch onderzoek om het nu te begrijpen. 
    Door stedelijk groen via een chronologisch parcours vanaf 1860 te onderzoeken, toont VAi hoe keuzes in ruimte, klimaat en economie in elkaar grijpen. Dat biedt houvast om hedendaagse keuzes te bespreken.
  2. Verbind tentoonstelling en stad
    Door ecologie niet als technische of morele kwestie te benaderen, maar als culturele verbeelding, maakt VAi het thema tastbaar voor een breed publiek. Kunst en architectuur slaan een brug tussen kennis en gevoel. Wandelingen, audio en poëzie verlagen de drempel en maken een complex onderwerp voelbaar.
  3. Lees groen als systeem van waarden en macht
    Wie naar open ruimte kijkt, ziet meer dan natuur: je ziet keuzes, deals en symboliek die meebewegen met de tijd. Deze bril helpt cultuurorganisaties om duurzaamheid te koppelen aan rechtvaardigheid en burgerschap.

Over het Vlaams Ar­chi­tec­tuur­in­sti­tuut (VAi)

Het VAi is het aanspreekpunt voor architectuurcultuur in Vlaanderen en Brussel. De instelling werkt op het snijvlak van erfgoed, onderzoek en publiekswerking en verbindt professionals en publiek rond actuele ruimtelijke vraagstukken. Ze bouwt aan een inclusieve toekomstvisie waarin architectuur een motor is voor maatschappelijke verandering.

Over de curatoren

Bart Tritsmans. Curator en historisch onderzoeker van de expo Getemde Natuur.
Dennis Pohl. Co-curator en directeur van het Vlaams Architectuurinstituut.
Hülya Ertas. Co-curator en coördinator tentoonstellingen en publicaties bij het Vlaams Architectuurinstituut.

Dit artikel werd geschreven door Hannie Van den Bilcke.