Duurzaamheid als norm in de audiovisuele sector [interview]
Tim Wagendorp (VAF) bespreekt hoe de audiovisuele sector duurzaamheid integreert.
De audiovisuele sector brengt grote duurzaamheidsuitdagingen met zich mee, vooral door de impact van logistieke keuzes (transport, decorbouw, catering, stroom, …) tijdens filmproducties. Vaak worden duurzame keuzes pas laat gemaakt, terwijl de creatieve en strategische keuzes tijdens de voorbereidende fase sterke invloed hebben op de milieu- en sociale voetafdruk. Daarnaast bestaat er binnen de sector nog vaak weerstand of misverstanden rondom duurzaamheid, waarbij het soms als duur en complex wordt gezien. Ook de versnippering van regels over landen en fondsen maakt duurzame productie ingewikkeld. Tot slot is er een nood aan meer kennis en bewustzijn, zowel bij professionals als in het onderwijs, om duurzaamheid structureel te verankeren. Het VAF zet hier als voortrekker actief op in, met inspiratie, tools en begeleiding voor de hele sector.
Duurzaamheid als norm
Achter de schermen van films, tv-series en animatie leeft een groeiend bewustzijn rond duurzaamheid. Het VAF koppelt sinds 2013 financiële steun aan concrete acties: “We willen geen deel van het probleem zijn, maar van de oplossing,” stelt Tim Wagendorp, duurzaamheidscoördinator bij het VAF. “Met een open blik, veel expertise en pioniersgeest maakt het fonds duurzaamheid stap voor stap concreet. De financiële steun die het biedt aan audiovisuele projecten, is een aanknopingspunt om het over duurzaamheid te hebben met de makers.”
Elk project, van langspeelfilm tot animatie, wordt uitgenodigd voor een infosessie en moet een duurzaamheidsplan op maat maken om in aanmerking te komen voor financiering door het VAF. De focus ligt niet alleen op CO₂, maar op bredere duurzaamheidsaspecten, met aandacht voor planeet, mens en economie. De uitdaging kan dus draaien om hoe een decor te bouwen, maar ook aspecten als hoe alle medewerkers betrekken en motiveren, de impact van filmopnames op natuurlocaties, … Om impact bevattelijk te maken, gebruiken producties de Eureca rekentool (www.eurecafilm.eu) , mee ontwikkeld door studenten en onderzoekers van KU Leuven.
Transport vertegenwoordigt gemiddeld 40% van de uitstoot. De verplaatsing van grote groepen mensen en goederen (zoals verlichting, decorstukken, technisch materiaal, …) maken daar een groot deel van uit. Overnachtingen dicht bij de set verminderen de pendelkilometers en voor draaidagen in het buitenland zijn bewuste keuzes essentieel om de ecologische voetafdruk van het vliegen te beperken.
Tim: “Makers worden aangespoord om vooraf al zoveel mogelijk over deze keuzes na te denken. Hoeveel mensen laat je meereizen naar het buitenland? Neem je al je materiaal mee of werk je met materiaal en partners van daar? En moet je die auto voor het verhaal echt in het water laten belanden? De logistieke puzzel die daarbij komt kijken is gigantisch en complex. Het bewustzijn daarrond zou in de creatieve fase al aanwezig moeten zijn. En dat is vaak nog niet het geval.”
Van abstract begrip naar praktijk
Het VAF ondersteunt de sector met inspiratiegidsen, tools en begeleiding bij het opmaken van een duurzaamheidsplan. Voorbeelden zoals het vermijden van onnodige transportkilometers, of het gebruiken van bestaande stroomvoorzieningen in plaats van vervuilende generatoren, zijn maar enkele voorbeelden. Duurzaamheid botst in de Vlaamse audiovisuele sector echter nog vaak op misverstanden.
Tim: “Veel producenten denken: daar gaat mijn budget, want duurzaamheid klinkt als een kost. Maar het draait om veel meer: efficiëntie, gezond boerenverstand en slimme keuzes die vaak ook financieel lonen. Duurzaam zijn betekent niet elke dag falafel eten op de set of geitenwollen sokken dragen. De uitdaging is om het containerbegrip te vertalen naar échte, contextgerichte acties per productie én over de gehele waardeketen, waarbij sociale, ecologische én economische aspecten samenkomen. Wanneer je bijvoorbeeld twee mensen zich met dezelfde wagen laat verplaatsen, kost je dat minder aan verplaatsingsonkosten en verminder je de CO₂ uitstoot met de helft. Duurzaamheid kan ook zitten in de keuzes die je personages maken door bijvoorbeeld water van de kraan te drinken in plaats van frisdrank uit een plastic fles.”
Een andere uitdaging is om iedereen in het hele productieproces mee aan boord te krijgen en hen het gevoel te geven mede-eigenaar te zijn van het duurzaamheidsplan. Dat gaat van de decorbouwer, tot de transportverantwoordelijk tot de verantwoordelijke voor vuurwapens of drones, enz. Ook de facilitaire bedrijven waar de makers mee samenwerken, kunnen een grote bijdrage leveren aan de duurzaamheid van een productie.
Lessen uit samenwerking met onderwijs
Het onderwijs speelt een cruciale rol in het duurzaam maken van audiovisuele producties door toekomstige professionals al tijdens hun opleiding bewust te maken van duurzame principes en keuzevrijheid. Door duurzaamheid structureel in curricula te integreren en te vertalen naar vakspecifieke competenties, zorgen opleidingen ervoor dat filmmakers van morgen met de juiste kennis, vaardigheden en mindset aan de slag gaan.
Tim begeleidt eindwerken en deelt expertise in gastlessen. Enkele concrete voorbeelden van eindwerken die hij begeleidt, illustreren de veelzijdigheid en diepgang van het duurzame vraagstuk in de audiovisuele sector. Zo onderzochten studenten het milieu-effect van hergebruik van decorstukken versus nieuwe creaties, waarmee ze een belangrijke stap zetten naar circulaire productieprocessen. Een ander werk beoordeelde de impact van vervoer tijdens internationale draaidagen, met scenario’s over het inzetten van lokale crews en de ecologische winst daarvan.
Nog een ander eindwerk analyseerde het drinkwatergebruik op een filmset. Daaruit bleek dat de waterconsumptie zorgde voor 1,2 ton CO₂-uitstoot oftewel bijna 5% van de totale CO₂-uitstoot van de productie. Daarbij heeft niet enkel de verpakking, maar ook het (onnodig) transport van water een niet te verwaarlozen impact – het meest duurzame is gewoon kraantjeswater. Dergelijke inzichten vertalen zich in concrete duurzaamheidstips in de VAF-coaching.
Tim: “Je kan op heel wat terreinen de impact gaan meten. Ook het kantoorgebouw waar je mensen werken of de energie die je verbruikt, wegen bijvoorbeeld mee op het resultaat. De eindwerken van studenten vormen waardevolle input voor producenten en het VAF om duurzame keuzes te onderbouwen met objectieve data en praktijkgerichte adviezen. Studenten brengen een frisse blik binnen; omgekeerd hopen we zaadjes te planten. Duurzaamheid moet systematisch in het curriculum van elke creatieve richting.”
Waardevolle partners
- Onderwijs: KU Leuven, diverse film- en kunsthogescholen
- Europese zusterfondsen en sectorinitiatieven: EFAD, Cine Regio, …
- Pulse Transitienetwerk als verbindend actor met partners uit cultuur, jeugd en media
- Vlaamse en internationale productiemaatschappijen
Drie waardevolle inzichten
- Begin vroeg en samen: strategische keuzes over duurzaamheid ontstaan al bij scenario, partners en locaties, niet pas bij de start van de opnames.
- Definieer duurzaamheid op maat van jouw project, het is meer dan CO₂. Aspecten als circulaire economie, de impact van opnames op natuurgebieden, sociale en mentale aspecten zijn minstens zo belangrijk als milieu-impact. Denk aan diversiteit, mentaal welzijn en veilige sets.
- Zorg ervoor dat je iedereen mee aan boord hebt.
De gouden raad van Tim
“Vertaal grote thema’s naar concrete, slimme keuzes voor je eigen project. Gebruik gezond verstand en besef: veel duurzame beslissingen zijn financieel én menselijk logisch. En bekijk de volgende keer dat je een film kijkt de aftiteling ook een keer. Tientallen gepassioneerde professionals werkten er aan mee. Kijkers staan er te weinig bij stil welk vakmanschap er achter elke productie zit. Zij verdienen allemaal veel respect.”
Over het Vlaams Audiovisueel Fonds
Het VAF stimuleert, begeleidt en financiert audiovisuele projecten in Vlaanderen: films, documentaires, animatie, games, VR, podcasts, enz. Sinds 2013 is duurzaamheid een verplichte pijler. Het fonds ontwikkelt tools, doet aan innovatie, en speelt in op actuele maatschappelijke uitdagingen zoals inclusie, circulaire economie en digitalisering.
Over Tim Wagendorp
Functie en achtergrond: Tim Wagendorp is sinds 2017 duurzaamheidscoördinator bij het VAF. Met een achtergrond in bio-ingenieurswetenschappen en ervaring bij kringloopcentra, vertaalt hij complexe duurzaamheidsvraagstukken naar praktische handvatten, coaching en strategieën voor de audiovisuele sector.
Dit artikel werd geschreven door Dirk Vandervelden (Curieux Communicatie).