Trefdag 2014 "(On)gemeen goed": het verslag

Timelab over haar peer-to-peer geïnspireerde werking, projecten, experimentele functie (o.m. over Atelier de Stad en het nieuwe project A.D.E.M.). Als het van Timelab afhangt, wordt iedereen maker. Maar vooral: wordt iedereen samen maker. Kunde, talent en competentie vervangen het loutere ‘weten’. De tijd dat een wetenschappelijke elite van ontwerpers kennis en techniek ‘omheinde’, of enkel van bovenaf liet doorsijpelen naar de samenleving – met patenten en auteursrechten tot gevolg –  is misschien wel voorgoed voorbij. Een werkplaats als Timelab breekt alvast nu al een lans voor de kracht van het scheppende subject, door makers samen te brengen en samen te laten creëren, in een open experimentele sfeer. 

De Buren van de Abdij over hun collectieve invulling van de infrastructuur van de Oude Sint-Baafsabdij. De Buren van de Abdij zijn een bonte verzameling buurtbewoners die zich rond de eens verlaten site van de Oude Sint-Baafsabdij hebben verenigd, om die magische plaats weer leven in te blazen, nadat de abdij vijf jaar gesloten bleef en elk beleid rond de leegstand dode letter – tot de buren zélf het roer in handen namen. Dit staaltje van participatie rond een common (ons materieel erfgoed) wordt door begeesterd spreker -journalist John Vandaele aan het publiek voorgesteld – met aandacht voor de successen, maar ook voor de mogelijke struikelblokken.

De Pianofabriek heeft het over haar bottom-up, transversale werking en organisatie.  De Pianofabriek wil een plek zijn waar overheid, individuen en gemeenschappen elkaar treffen, waar mensen elkaar kennis, verwondering, technieken aanleren en netwerken bieden. Zij staat voor co-creatie, broedplaats- en open-ended planningsmethodieken. In die visie van de Pianofabriek is het cultuur die mensen veerkrachtig én bestendig maakt en nieuwe maatschappelijke issues laat opborrelen.

Het Agentschap Kunsten en Erfgoed wil samen met het veld een aantal principes uitwerken rond de commons als een model voor een digitaal cultuurbeleid en praktijk. Tegelijk willen de sprekers nagaan hoe een commons-model de basis kan zijn voor een toekomstgericht (digitaal) kunsten- en cultureel-erfgoedbeleid.

Digitalisering biedt volop kansen voor de werking van kunsten- en cultureel-erfgoedorganisaties. Deze kansen en uitdagingen kunnen enkel efficiënt aangepakt worden in het kader van een overkoepelende strategische visie voor deze sectoren.

Deze visie schetst een raamwerk waarbinnen de verschillende actoren en projecten (aanvullend) kunnen opereren. Ze geeft een antwoord op de (huidige) behoeften los van de drempels die bestaan en brengt alle belangen in kaart. Deze visie bepaalt evengoed de context waar een overheid in opereert en de rol die ze opneemt.

Erfgoedcel Mechelen bouwt aan een nieuw Stadsmuseum. Op de opening (2018) is het nog even wachten maar de (proef)tentoonstelling Uw toren is niet af, van december 2014 tot maart 2015, plaatst nu al de stad, de erfgoedgemeenschap en de Mechelaars centraal. Aan Uw toren is niet afging een inspirerende zoektocht vooraf. Tal van mensen, organisaties, verenigingen en beleidsmakers dachten mee over wat een stadsmuseum kan betekenen. Maar hoe houden we deze schwung en ‘positive vibes’ ook ná de tentoonstelling levend? In deze workshop vraagt de Erfgoedcel jullie om concreet mee na te denken over de toekomst van ons stadsmuseum. Welke strategieën, technieken en praktijken kan de betrokkenheid – gecreëerd tijdens het traject – bewaren en consolideren voor de uitbouw van het definitieve museum. Maar ook, hoe verleggen we ons perspectief en betrekken we de niet-Mechelaar of de toerist bij dit verhaal? Meer algemeen willen we reflecteren over hoe een radicaal participatief verhaal ook een economische of toeristische meerwaarde kan zijn, zonder een uitverkoop te doen?

Constant vzw geeft een workshop rond o.a. wiki’s, open source software en de mogelijkheden die dit biedt in een culturele context. Het werkterrein van Constant is al jaren bezaaid met vragen rond ethiek op het web – met de uitgelekte foto’s van ‘celebrities’ kunnen we ons inderdaad afvragen wat bijv. privacy nog betekent in een gedigitaliseerde, genetwerkte maatschappij. Maar ook de privatisering van social media, die we nu al een stuk minder sociaal kunnen noemen door de inmenging van bedrijven, of software en auteursrechten kunnen we in vraag stellen.

Daarom leidt Constant het publiek in in de wereld van de digital commons: digitale media die de mensen toebehoren, zonder de overheid of privé-bedrijven. Zij presenteren alternatieven, door samen te werken in labo-stijl rond open source software, peer-to-peer kennis, creative commons (open auteursrechten).

FairFin heeft het over de plaats van complementaire munten in een commons-gebaseerd systeem, of hoe munten zélf als common kunnen worden beschouwd – met name een collectief goed waar de gemeenschap zich over ontfermt, zonder dat de staat noch de markt ingrijpen. FairFin is een sociaal-culturele organisatie die al dertig jaar haar voet tussen de deur van grootbanken houdt, om de banken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en hun plicht tot verantwoording aan spaarders te wijzen.

FairFin sensibiliseert niet alleen overheden en grootbanken rond verantwoord bankieren, maar zet een publiek van kleine en grote spaarders aan om na te denken over de manier waarop hun spaargeld wordt geïnvesteerd en geïnjecteerd in de economie. Hugo Wanner werkt sinds een aantal jaren aan een onderdeel van FairFin, namelijk MuntUit, een platform dat gespecialiseerd is in het opzetten van alternatieve muntcircuits

Anne Snick werkte mee aan het boek ‘Maak uw buurt uitmuntend’ – over het lokaal opzetten van complementaire muntsystemen.Zij doet al meer dan tien jaar onderzoek naar de thema’s solidaire economie, gelijke kansen en duurzaamheid. Tevens is ze Board member van de Club of Rome-EU chapter, en lid van de Universiteit voor het Algemeen Belang.

Zij deelt in deze sessie ook haar visie op commons en complementaire munten. Het geldsysteem is tot nu toe gecentraliseerd (monopolie van bankengeld), maar daarnaast verschijnen vandaag ook lokaal gecreëerde en beheerde muntkringen. Gemeenschapsmunten zijn een voorbeeld van de wijze waarop de gemeenschap zelf de ‘governance’ van het collectieve goed (de publieke ruimte, het sociale weefsel, zorg en welzijn) in handen neemt

CSA (of Community Supported Agriculture) komt haar door de gemeenschap gedragen biolandbouwproject voorstellen. Als lid van CSA neem je een aantal verantwoordelijkheden op (lidgeld, principes bio-landbouw, …) waarvoor in ruil gedurende het teeltseizoen groenten en fruit kunnen afgenomen worden en je inspraak krijgt in de bedrijfsvoering. Daarnaast werk CSA ook actief aan lokale gemeenschapsvorming door educatieve momenten, boerderijfeesten, enz.

De Landgenoten laat boeren en consumenten samenwerken aan een betere toegang tot landbouwgrond voor boeren. De toegang tot grond is, door zijn hoge prijs, één van de grootste drempels voor (startende) landbouwers. Door privémiddelen samen te brengen – via aandelen, schenkingen en legaten -, kan grond worden aangekocht en vele generaties lang worden beheerd als biologische landbouwgrond.

De Landgenoten werd eind april 2014 opgericht door een netwerk van middenveldorganisaties: BioForum Vlaanderen, Bond Beter Leefmilieu, CSA Netwerk, De Kollebloem, De Wassende Maan, FIAN Belgium, …

• Parklife Tienen is een initiatief van het burgerinitiatief OpgewekTienen, RISO Vlaams-Brabant (Samenlevingsopbouw) en het architectenbureau AST 77 om van het Tiense stadspark opnieuw een ontmoetingsplek te maken voor alle inwoners en de sociale, ecologische en historische meerwaarde van het park te benadrukken en versterken. Meer dan 60 verenigingen, organisaties, kunstenaars, bedrijven en handelaarssloegen in augustus 2014 de handen in elkaar om deze publieke ruimte van onderuit kwaliteitsvoller in te vullen.
   
• Commons Josaphat is een organisatie rond een soort ‘urban crack’, een friche, een braakland in Schaarbeek. Dat terrein is 24ha groot, en mag volgens de organisatie niet eenzijdig worden opgeëist door overheden en projectontwikkelaars. Commons Josaphat maakt zich sterk, dat dit braakliggend terrein de gemeenschap toebehoort. Aan de omwonenden is het dan ook, om van dit stuk aarde een vruchtbare grond van initiatief, experiment en creativiteit te maken.
   
• De Koep Turnhout is een burgerbeweging, die zelf initiatieven neemt om Turnhout zo aangenaam, rechtvaardig en duurzaam mogelijk te maken. De Koep laat zich inspireren door de coöperatieve gedachte en streeft naar maximale betrokkenheid en zelfverantwoordelijkheid van de leden. Op dit ogenblijk werkt De Koep aan de oprichting van de energiecoöperatieve Campina Energie, aan een vernieuwend participatieproject ‘Dreaming about Turnhout’, onderzoekt samenwerking rond duurzame landbouwprojecten i.s.m. de stadsboerderij, organiseert culturele activiteiten en zet debatten en acties op rond maatschappelijke thema’s in Turnhout (operatie Watertoren, debat over de toekomst van de Warande,…)

City Mine(d) (Sofie Van Bruysteghem) en Christoph Kowalewski van het ‘Partnership for Transparancy Fund‘ komen spreken over de plaats van onze common ‘water’ in de gemeenschap, maar dan vanuit twee verschillende standpunten en projecten.

Het werk van City Mine(d) draait rond het experimenteren met en creëren van prototypes die bottom-up initiatief en sociale relaties in de stad voeden.Vanuit collectieve ervaringen op een braakliggend terrein in de Europawijk (Eggevoort Friche) en de nieuwsgierigheid die daaruit voortkwam, ontstond het project ‘EauPropre/ProperWater‘.Vanwaar de vele overstromingen in de buurt? Kunnen we betonstad Europa met het regenwater verzoenen?  Kan regen ook nuttig of zelfs drinkbaar zijn? Wat of van wie is proper water?

EauPropre|ProperWater gaat op zoek naar het verdwenen water van de Maalbeek, bouwt een waterpunt om het water weer een centrale plaats te geven in de buurt,  experimenteert met een zelfgemaakt waterzuiveringsstation en een test-kit om zelf waterkwaliteit te controleren. Het struikelt daarbij over stedenbouwkundige obstakels en botst tegen verexpertisering en technologisering van waterbeheer en waterbeleid? Maar het deelt vooral ervaringen en stelt de bestaande situatie in vraag.

Het PTFund heeft met het project ‘CARTA’ (Citizen Action for Result, Transparancy and Accountability Program) enkele tools ontwikkeld, die burgers in armere landen toelaten om bijv. afpersing van bedrijven die het water willen privatiseren, te melden. Of zij richten zich op overheidsprojecten en projecten van NGO’s, die vroeger eenzijdig werden gefinancierd door de Wereldbank en dan zonder meer werden geïmplementeerd, maar die nu dus ook door de gemeenschap kunnen geëvalueerd en bekritiseerd worden m.b.v. handige online tools en andere evaluatiemethodes.