Tredag 2017 "Hoogtij/d": het verslag

Hoogtij/d werd afgetrapt met een voorwoord van onze kersverse voorzitter Mil Kooyman. Hij heette de aanwezigen welkom en sprak over de uitdagingen waar Pulse voor staat en de kansen die zich aandienen om samen met het netwerk verder te bouwen aan de toekomst. 

Herlinde Baeyens
De toekomst in handen van de jeugd vandaag

Pulse breidt haar netwerk uit naar de sectoren jeugd en media. Dat opent allerlei perspectieven, niet het minst vanuit het blikveld van jongeren. Welk toekomstbeeld hebben jongeren voor ogen, welke noodzakelijke veranderingen zijn er volgens hen nodig? We nodigden Herlinde Baeyens uit om HOOGTIJ/D af te trappen met een pleidooi voor de rol en het belang van jeugd in het denken rond duurzame ontwikkeling.

“Ik hoop dat jullie in jullie cultuurhuizen ruimte maken voor engagement, voor wereldverbeteraars en hemelbestormers.”

— HERLINDE BAEYENS

 En ik hoop […] dat ook jullie je verontwaardiging omzetten in iets moois, in een engagement, een lied, een theaterstuk, een boek, een goede oplossing. Of dat jullie dat moois en dat engagement van anderen ondersteunen, dat jullie in jullie cultuurhuizen ruimte maken voor engagement, voor wereldverbeteraars en hemelbestormers.

 En nog iets: zorg dat ook moeilijker te bereiken groepen betrokken worden, maak iedereen warm voor die future we want. Ga actief op zoek naar de mensen die de weg naar jouw, naar ons verhaal nog niet gevonden hebben. De baseline van de 2030Agenda is niet voor niks ‘Leave no one behind’.

 […] Laad je batterijen op in de duurzame bubbel die je energie geeft, preek tegen de bekeerden, maar richt je energie daarna op de mensen die minder overtuigd zijn, op de massa mensen met goede intenties die niet nieuwsgierig genoeg zijn om alle goede ideeën zelf te gaan zoeken, die de ruimte niet hebben om alles zelf uit te zoeken.

[SPEECH]

Herlinde Baeyens is de VN-jongerenvertegenwoordiger Duurzame Ontwikkeling van de Vlaamse Jeugdraad en werd dit jaar door hen afgevaardigd naar het VN High Level Political Forum on Sustainable Development, de VN-top rond duurzame ontwikkeling.

We zetten voor HOOGTIJ/D drie thematische sporen uit waarlangs het programma meanderde: VANDAAG doen, dromen van MORGEN, .stilstaan bij ONTIJ/D. Voor het spoor van VANDAAG nodigden we enkele mensen en organisaties uit wiens ervaringen jullie meteen op weg kunnen zetten.

PITCH: transitie in onze eigen organisatie

Vier inspirerende praktijken kregen elk drie minuten om hun praktijk kort voor te stellen. Daarna kon je bij een of elk voorgesteld initiatief aan tafel schuiven voor een diepgaander gesprek.

• VN-jongerenvertegenwoordigers: na haar keynote zoomde Herlinde Baeyens samen met haar collega Mariame Keita dieper in op hun engagement en acties.
• Ons-Pop-Uprestaurant: onder begeleiding van Globelink werkten verschillende jongerengroepen samen aan een pop-uprestaurant in hun gemeente waar ze hun kijk op duurzame voeding deelden met het publiek. Voor één dag toverden ze de grote markt, het scoutslokaal, het jeugdhuis, het stadhuis, … om tot hun eigen, duurzame restaurant.
• Bokrijk Brood: In de ‘Superette Bokrijk’ wordt op authentieke wijze brood gebakken. Alle ingrediënten — meel, desem, zout en water — zijn artisanaal, vers en van lokale herkomst.
• Republiek Brugge: Dit knooppunt voor innovatieve stadscultuur is een uitvalsbasis voor diverse initiatieven zoals cultuur en creatief ondernemerschap. Terug op volle toeren na een veeleisende duurzame verbouwing.

Transitie Ugent: Iedereen aan boord

Vijf jaar geleden wilde een handvol enthousiastelingen voor UGent een langetermijnvisie voor duurzaamheid uitwerken. Ze gingen op zoek naar medeplichtigen om samen te schrijven aan dit transitieverhaal. En zo ontstond er een denktank — Transitie UGent — van een 150-tal geëngageerde personeelsleden, studenten, experts en beleidsvoerders. Het bleef echter niet alleen bij denken, er kwam een dynamiek op gang die ook tot acties leidde. En zoals dat gaat waren er zowel successen en mislukkingen. Vijf jaar later blijkt de aanpak toch te werken. Een logge tanker werd in beweging gezet. Riet Van de Velde vertelde en inspireerde ons om groot te denken.

Riet Van de Velde is afdelingshoofd milieu binnen de directie bestuurszaken aan de UGent en een van de trekkers van Transitie UGent.

Borgerhout bruist: een wandeling met De Roma

De Roma, de gastlocatie van HOOGTIJ/D, speelt als volksschouwburg met een grote maatschappelijke betrokkenheid een belangrijke rol in de wijk Borgerhout. Door middel van films, boekvoorstellingen, debatavonden en acties spelen ze in op wat er rondom hen gebeurt. Borgerhout is een bruisend district, met een nauwe verbondenheid tussen plaatselijke organisaties, lokale initiatieven en burgers. Publieksmedewerker Ruth Vanreusel van De Roma nam ons mee op een wandeling langs een aantal van die inspirerende en duurzame lokale spelers, doorspekt met verhalen van onder andere ’t Werkhuys, 2Tact, Samentuin De Wasserette, Ecokot en Al Ikram.

Energie-effi)ciënte infrastructuur: aan de slag

GREENTRACK - FOCI  - ENERGIEID - STAD GENT - EMAZE

Meten is weten. Deze schijnbare dooddoen’er leidt nochtans in vele gevallen tot financiële besparing én ecologische winst. Greentrack Antwerpen nodigde voor deze sessie een aantal mensen en organisaties uit die je kunnen bijstaan in het meten van energieverbruik en het verduurzamen van je infrastructuur. Het Fonds Culturele Infrastructuur lanceerde afgelopen zomer een nieuwe subsidielijn rond duurzame infrastructuur. Vincent Dierickx bouwde met EnergieID een (gratis) onlineplatform waar je je energieverbruik niet alleen kan bijhouden maar ook vergelijken met gelijkaardige gebouwen en functies. Jeroen Persyn lichtte het energiecoachingsproject van de Milieudienst van Stad Gent toe waarbij niet alleen bedrijven maar ook (culturele) organisaties beroep kunnen doen op een gratis of zeer goedkope energieaudit. Matthieu Binnebeek van het energieadviesbureau Emaze deelde een reeks tips die hij verzamelde tijdens dergelijke audits bij leden van Greentrack Gent. En dan waren er nog de concrete voorbeelden, tips en realisaties van de leden van Greentrack Antwerpen.

Cultuur verzet bergen
Hoe duurzaam is ons materiaalgebruik?

Een van de grote maatschappelijke uitdagingen is de manier waarop we omspringen met onze grondstoffen. Vlaanderen is koploper op vlak van het selectief inzamelen en recycleren van afvalstoffen. Antwerpen betaalt lokale verenigingen voor het opruimen van zwerfvuil, allerhande acties roepen op tot de inzameling van oude elektrische toestellen, onze buurten staan vol textielcontainers van diverse pluimage. Maar toch is er nog een hele weg te gaan, ook binnen onze sectoren.

In deze sessie stonden we kort stil bij het Vlaamse materialenbeleid en de kansen die de circulaire economie de cultuursector bieden. Samen met enkele koplopers hadden we het over duurzaam filmen, over huren in plaats van kopen, over duurzame festivals en afvalarme decorbouw. Een dialoog met Ecofest, Duurzaam Filmen (VAF), De Kringwinkel Antwerpen, Resourcelab en MCB.

Werk met/voor vluchtelingen

Sinds de ‘asielcrisis’ van de zomer van 2015 zoeken vele tienduizenden nieuwkomers hun plek in onze samenleving. Maar de weg naar het opbouwen van een sociaal netwerk en vooral het traject naar werk verloopt langzaam — vaak zelfs moeizaam. Hoge taaleisen, discriminatie en verschillende culturele en sociale drempels staan in de weg. Hoe kan je inbreken op dit pad van obstakels? Refu Interim en ‘Wereldspelers’ doen dat door nieuwkomers kansen te geven in de werking van organisaties. Farah Laporte en Sien Wollaert vertellen vanuit hun eigen praktijk hoe je als organisatie concreet aan de slag kan gaan, en met welke valkuilen en opportuniteiten je rekening kan houden.

REFU INTERIM

Refu Interim vzw ontstond in de schoot van vzw cirQ en wil de sociale en professionele zelfredzaamheid van nieuwkomers bevorderen. Dit doen ze onder meer door hen te begeleiden naar een vrijwilligersengagement binnen de brede culturele, sociale en vrijetijdssector.

Wereldspelers is een project van het jeugdwerk en De Ambrassade. Het uiteindelijke doel — zeg maar ‘de droom’ — is dat elke opvanginstantie voor kinderen en jongeren op de vlucht samenwerkt met jeugdwerk in de buurt.

Nieuwe Tijden: transitiecampagne verbindt de Kempen

De wereld verandert zienderogen. Lokaal zien we steeds meer mensen die via initiatieven en activiteiten greep proberen te krijgen op die veranderende wereld — op hun leven, voeding, aankoopgedrag, en het samenleven tout court. Dat doen ze door samen dingen te lenen, ruilen, delen, huren. Repair cafés, werken in zelfoogsttuinen, oprichten van Letsgroepen, workshops energie besparen, infosessies over cohousing, lezingen en debatten, ecologische ruilbeurzen, auto- en fietsdelers …Vormingplus Kempen verbond een hele rist aan dergelijke lokale transitie-activiteiten in de campagne Nieuwe Tijden. Talloze initiatieven organiseerden binnen die campagne 105 activiteiten en bereikten daarmee een duizendtal geïnteresseerde Kempenaars.

Katrien Loots is medewerker bij Vormingplus Kempen en maakt een round-up van het project. Ze licht de transitiecampagne toe en verduidelijkt de rol van het brede netwerk achter de campagne.

De Opwarming: landschap, klimaatverandering, actie!

Aan de Academie van Antwerpen gingen de docenten schilderkunst en één kunstcriticus samen met enkele studenten aan de slag met het boek ‘No Time’ van Naomi Klein. Vanuit hun eigen schilderkunstige voorstelling van het landschap schreven ze o.a. het manifest ‘De Opwarming’. Daarin schetsen ze hoe een stralende CO2-arme toekomst eruit kan zien en doen ze een oproep tot alternatieven, gaande van zeer lokaal (‘een groene academie’) tot globaal (‘een groene en sociale new deal’). Jeroen Laureyns stelde dit manifest voor en was benieuwd naar de visie van andere dromers en experts.

Jeroen Laureyns is kunstcriticus en docent hedendaagse kunst aan LUCA School of Arts, Campus Sint-Lucas Gent. Tevens uitzendkracht bij het Agentschap voor Geestelijke Gastarbeid, De Belgische sectie.

We zetten voor HOOGTIJ/D drie thematische sporen uit waarlangs het programma meanderde: VANDAAG doen, dromen van MORGEN, stilstaan bij ONTIJ/D. Voor het spoor van MORGEN zochten we naar de toekomstdromen en hoe die te vertalen naar ons huidige gedrag en keuzes.

Common Dreams: survival kit for the future

If the time is now, are you ready? Kunstenares en eco-activiste Maria Lucia Cruz Correia onderzochtt samen met de aanwezigen hoe we overleven in het Antropoceen. Klimaatverandering schudt namelijk stevig aan de fundamenten van onze leefomgeving en zal volgens de voorspellingen grondiger zijn en verder gaan dan we ooit vermoedden. Maria Lucia kijkt die mogelijke toekomst onverstoord in de ogen. Hoe bouwen we ons huis? Hoe zien de economie, de sociale verbondenheid en de politiek eruit in een drijvende samenleving? En wat zijn de waarden van die gemeenschap? Wat brengt mensen samen? Een vuurtje, een verhaal, een bron met drinkbaar water, een vis, … ? Hoe kunnen we oude kennis opnieuw gebruiken? Hoe ervaren we tijd? Welke verhalen zullen we achterlaten voor de toekomst? De deelnemers gingen de uitdaging aan, keken rond in de toekomst vanuit de ogen van een ‘survivor’ en ontdekten wat we echt nodig hebben om dit Antropoceen te overleven.

Maria Lucia Cruz Correia is een Portugees-Belgische kunstenares die zoekt naar antwoorden op milieurechtvaardigheid. Ze daagt ons bewustzijn over klimaatverandering uit en wil met haar performances onze relatie met de natuur herdefiniëren. Je kan haar o.a. aan het werk zien als vaste resident in Vooruit of in Kaaitheater, met het project Voice of Nature waarmee ze onlangs de Roel-Verniersprijs won.

Architelier

Architelier is een instrument van De Veerman om in groep na te denken over stadsontwikkeling. De workshop is toegankelijk voor iedereen vanaf zes jaar en werd ontwikkeld in opdracht van het VAI en deSingel. Annemie Geerts vertelde over het doel, de aanpak en de impact van de workshop.

De Veerman is een artistieke haven waar uit liefde voor en rotsvast geloof in de kunsten mensen worden uitgedaagd en gestimuleerd om andere oevers te verkennen. Ze doen dat aan de hand van prikkelende en inventieve kunsteducatieve en participatieve projecten.

NDVR is een interdisciplinair team van professionals dat de sociale waarde van ruimtelijke projecten wil vergroten. NDVR keek toe bij de eerdere Architelier-workshops en probeerde te vatten welke processen zich manifesteerden. Jonas De Maeyer schetste zijn observaties: de interventies, situaties en bedenkingen die interessant zijn in verhouding tot de praktijk van ruimtelijke organisatie — vandaag en morgen.

Aansluitend op de projectvoorstelling van Architelier, kon je de workshop uit eerste hand beleven. We vertrokken vanuit een wit blad en bedachten samen hoe die lege ruimte omgevormd kan worden tot een ideale leefomgeving. We zetten gebouwen neer, tekenden parken en straten, wandelden van huis naar school of het werk en ontdekten onderweg wat we nodig hebben en hoe we ons verplaatsten. Door blokken te verschuiven en met elkaar te praten ontstond zo stapje per stapje een wereld waarin wij samen zouden willen leven.

Het festival van de toekomst is hier

De laatste jaren duiken steeds meer kleinschalige muziekfestivals op die bewust geen miniversies zijn van de grote festivals. Ze hebben een ander DNA dat ons een glimp toont van hoe het festival van de toekomst eruit zou kunnen zien. We zien er een fundamentele aandacht voor duurzaamheid in de ruime zin van het woord, een nieuwe kijk op programmatie en dikwijls ook een bewuste keuze voor kleinschaligheid.

Jeroen Vereecke (Boomtown Festival) modereerde een panelgesprek waarin drie festivals— Ieperfest, Ubuntu Festival en Paradise City (ook Horst zou meediscussiëren, maar kon er helaas uiteindelijk niet bij zijn) — naar de toekomst keken. Wat is er nodig om deze nieuwe generatie festivals te laten doorgroeien? Welke plaats hebben ze in het grotere festival- en cultuurlandschap, en tot waar reiken hun ambities? En kunnen festivals als laboratoria de cultuursector en bij uitbreiding ook de wereld veranderen?

Het potentieel van vergeten technologie

In het denken over de transitie naar een duurzame samenleving wordt er vaak gerekend op nieuwe technologie. Helaas introduceert die technologie doorgaans evenveel problemen als dat ze er oplost. De website Lowtech Magazine kijkt naar het verleden voor inspiratie voor een alternatieve aanpak. Voor de komst van de industriële revolutie draaide vrijwel de hele samenleving op hernieuwbare energiebronnen. De technologie van onze voorouders zou wel eens heel nuttig kunnen zijn voor de toekomst. Niet door terug te keren naar het verleden, maar door die technologie verder te verfijnen aan de hand van nieuwe kennis en materialen.

Kris De Decker is de man achter Lowtech Magazine, een blog met nieuws en diepgaande duiding over milieu, energie en technologie. Je leest er niet alleen onderbouwde artikels maar vindt er o.m. ook handleidingen voor lowtech voorzieningen terug.

Flatbread Society: Het begint allemaal bij graan …

FLATBREAD

‘Flatbread Society’ is een breed uitwaaierend artistiek project dat vertrekt van ‘graan’ als gemeengoed en van daaruit verschillende luiken van onze samenleving, ons ecosysteem onderzoekt. Het project kijkt niet alleen naar hoe we onze samenleving structureren en hoe we dat op een duurzamere manier willen aanpakken. Het onderzoekt ook hoe ‘schoonheid’ zelf een publieke ruimte kan zijn — kunst als gemeengoed — en hoe in die ruimte een gemeenschap kan ontstaan.

Lode Vranken is als architect lid van het internationale collectief Future Farmers. Het collectief bestaat uit kunstenaars, onderzoekers, ontwerpers, architecten, wetenschappers en boeren die een gemeenschappelijk doel delen. Ze willen uitwisselingskaders creëren die momenten van ‘niet weten’ versnellen, katalyseren.

We zetten voor HOOGTIJ/D drie thematische sporen uit waarlangs het programma meanderde: VANDAAG doen, dromen van MORGEN, stilstaan bij ONTIJ/D. Met het spoor van ONTIJ/D boden we je een kleine ontsnapping aan kaders en dwingelantijd.

Het Landschip: een pelgrimstocht van ontmoeting

Sommigen kennen het kunstenaarscollectief TimeCircus misschien nog van het drijvende ecologische laboratorium Welvaert dat enkele jaren geleden aangemeerd lag naast het MAS. Vandaag bouwen ze aan Het Landschip. Vier jaar lang maken ze hun opslagplaats leeg om dit schip te bouwen, waarmee ze vervolgens tien jaar lang te voet de wereld rondreizen. Het wordt dé pelgrimstocht van de 21e eeuw, waarin door de toename van de wereldbevolking zowel megasteden als kleine mobiele steden ontstaan. TimeCircus wil mensen ontmoeten, inspiratie verkrijgen, respect betuigen en nadenken over een nieuwe waarheid (ethisch, politiek, sociaal en ecologisch).

TIMECIRCUS

TimeCircus is een collectief van ‘turbofuturisten’. Ze bouwen en genieten, brengen mensen samen en laten hen gemeenschappelijke vreugde beleven. Met Het Landschip en de simpele waanzin waarmee ze voor jaren met een monsterlijk bouwsel te voet door de wereld trekken, willen ze onze denkende geesten openen.

Werk: wat ben ik waard?

“Is dat werkelijk de meest waardevolle bijdrage die mensen aan de samenleving kunnen leveren?”

In de economische realiteit van vandaag zijn mensen vaak niet meer dan een grondstof — ‘human resources’ — waar het uiterste uit gehaald moet worden. Efficiënter, perfecter, minimale input en maximale output — een kaalslag van de vitaliteit, een menselijke verwoestijning. Te oud, te jong, ziek, depressief, burn-out … doet de economische machine niet draaien en is bijgevolg onbruikbaar. In die economische realiteit zijn mensen louter waard wat ze financieel kunnen opbrengen. Maar is dat werkelijk de meest waardevolle bijdrage die mensen aan de samenleving kunnen leveren? En wat als we het pleidooi voor langer werken vervangen door een pleidooi van ‘levenslang samenwerken’: openbloeien, kansen creëren, een aanvaardbare levenskwaliteit realiseren — een heel leven lang?

Joris De Bleser initieerde het gesprek. Middenvelder in hart en nieren dankzij een levenslange loopbaan in het sociaal-cultureel werk en de jeugdsector. Ervaren in organisatieontwikkeling en HR-management. Sterk in jeugdwerk en jeugdsector. Kenner van beleid en politiek. Skilled adviseur en coach. Hij coördineerde zes jaar lang Karuur, een organisatie voor jongerenparticipatie en is vrijwilliger in grote en kleine besturen en adviesraden, van lokaal tot Europees.

Hij werd bijgestaan door Eva De Groote. Zij verdiende haar strepen bij Kunstencentrum Vooruit waar ze uitgroeide tot curator in de beeldende kunst. In 2010 stond ze mee aan het doopvont van Timelab, een experimenteel stadslaboratorium — een gedeelde werkplek voor kunstenaars en makers, co-workers en starters, in Gent. Sinds 2017 schrijft ze aan een roman. In de tussentijd is ze te lezen op haar blog.

Naast de verschillende sessies binnen de sporen VANDAAG, MORGEN en ONTIJ/D, kon je doorlopend terecht bij twee artistieke interventies.

IK-BOKS

Theater in een automaat. De Sustainable Development Goals vertaald op maat. Wat dit precies wilde zeggen kon je ontdekken in de performatieve en participatieve installatie IK-BOKS van Rooftoptiger, die met de installatie zoveel mogelijk mensen wil informeren en verleiden om een persoonlijk engagement te maken binnen een van SDG’s. Drie mensen tegelijk konden bediend worden, terwijl een ruimer publiek van de voorstelling kon meeproeven. Elke voorstelling duurde tien minuten. En dat ze gesmaakt werden.

Gletscher ICE

Deze video toonde de performance ‘Gletscher ICE’ van kunstenaars Nils Verkaeren en Victoria Parvanova tijdens een academische zitting. ‘Gletscher ICE’ is een performance die de kunstenaars ontwikkelden binnen het onderzoeksproject ‘De Opwarming’: twee neoliberale ondernemers zien in het smelten van de ijskappen economische opportuniteiten en commercialiseren ijsblokjes van smeltende gletsjers.

Foto's door Joachim De Wilde