EINDE/r: het al­ler­laat­ste net­wer­ke­ve­ne­ment

Beste Pulse vrienden,

Het kan nog net… Ik wens jullie een mooi en hoopvol 2026. Moge de wereld én Pulse een beetje rust vinden. 

Aan het begin van het nieuwe jaar kreeg ik nieuwjaarswensen van een vriend.  In zijn brief refereerde hij naar fototropisme, een term die ik niet kende. Fototropisme betekent naar de zon toegroeien. Tegelijk benoemde hij de tegenhanger: etioleren, in het donker groeien. Daarbij  dacht ik onmiddellijk aan Pulse. 

Pulse groeide naar de zon maar is vandaag helaas in zijn huidige stoffelijke vorm voorbij. De vzw wordt ontbonden. Maar Pulse is veel meer dan een structuur of een organisatie.  Jullie zijn Pulse. Jullie vormen een netwerk dat niet zomaar kan geschrapt worden.  Laat ons dus etioleren, in het donker verder blijven groeien tot we opnieuw de zon zien.  

Pulse ontstond in 2010. Verschillende spelers in de Vlaamse cultuursector die rond duurzaamheid in kunst en cultuur werkten, vonden elkaar tijdens het Cultuurforum, een staten-generaal die de toenmalige Vlaams minister van Cultuur bij elkaar riep.  In de slipstream van het Cultuurforum ontstond het Atelier Eco-cultuur dat reflecteerde over duurzaamheid en advies gaf aan de sector.  Tijdens de jaren die volgden sloten de sectoren jeugd en media aan.  Mensen en organisaties troffen elkaar tijdens de netwerkmomenten. Inspirerende praktijken vonden een podium. Allianties werden gesmeed. Projecten kregen vorm. De urgentie en bijgevolg ook de ambities waren hoog.  

Vandaag ontbinden we de vzw. Pulse speelde al jaren de facto de rol van een bovenbouwspeler maar werd daarvoor financieel nauwelijks gehonoreerd. De ontbinding was een moeilijke beslissing na een koppige en volgehouden strijd. Inzet was de structurele verankering en financiering van Pulse. Vorig jaar groeide de hoop. Duurzaamheid stond op de agenda van de sector. De rol van Pulse werd  erkend door de bovenbouwspelers. We kregen hoopgevende signalen uit de politiek en de administratie.  Maar na de zomer werd het duidelijk dat de Vlaamse besparingsoperatie ook Pulse zou treffen. Vandaag trekken we de stekker eruit in de hoop dat er  iets nieuws ontstaat.

De strijd is immers verre van beslecht. Het brandt fel en het regent hard in de wereld.  Trump stapte voor de tweede maal uit het klimaatakkoord. Valérie Trouet  gaf er de brui aan, na 2 jaar het Belgisch Klimaatinstituut geleid te hebben. Ze ventileerde haar frustratie over de geringe politieke actiebereidheid breed in de media.  Het is een debat waard of dit soort alarmisme de juiste strategie is, maar Valérie Trouet maakte in ieder geval haar punt. Boosheid is een krachtige motor voor verandering, maar kan in haar blindheid tegelijk een slechte raadgever zijn.  

Er zijn vele vormen van verzet.  Op de Navo-top van juni in Den Haag moest de Spaanse premier Pedro Sánchez een uithaal van Trump incasseren, omdat Spanje in april besliste om slechts 2 procent van zijn BNP te reserveren voor militaire uitgaven. Daarvan zou bovendien17% gaan naar de bestrijding van branden en overstromingen ten gevolge van klimaatverandering. Klimaat is volgens het Spaanse beleid een even grote dreiging als de oorlog langs onze oostgrens. 

De  klimaatwetenschapper Jacques Van Ypersele stelde in een interview dat de wetenschap duidelijk en unaniem is.  Toch gebeurt er weinig.  Positieve wetenschappers moeten zich volgens hem laten omringen door menswetenschappers zoals psychologen, sociologen en specialisten uit het sociale en culturele veld…

De stelling van Van Ypersele wordt onderschreven door Joost Dessein, professor landbouwsociologie aan de UGent.  Naar aanleiding van de crisis in de landbouwsector pleitte Joost Dessein in een opinie in de krant voor meer verbeeldingskracht. De formulering van een visie op het voedselsysteem van de toekomst heeft volgens Joost Dessein twee essentiële kenmerken. Ze bouwt op wetenschappelijke evidentie. En ze durft te verbeelden, voorbij de waan van de dag.  Zo’n verbeelding spruit voort uit systeemdenken, verbindt crisissen met elkaar, stimuleert out of the box denken en is bovenal waarde gedreven. Er is echter een gebrek aan lef en moed om een andere toekomst te verbeelden, op langere termijn, gericht op de volgende generaties. We zijn daar niet goed in. Wij, de technocraten, de ingenieurs, de cabinettards en beleidsmakers, hebben weinig verbeeldingskracht. We missen die verbeeldingskracht in onze klaslokalen, aan onze universiteiten, tijdens onderhandelingen op de kabinetten. En dus gebeurt het overleg, alweer, met de gevestigde spelers die belang hebben bij de status-quo, maar die vaak ook geen andere opties zien.  

Het Pulse netwerk dat vertakkingen heeft in de cultuur-, jeugd- en mediasector is de gedroomde partner voor Van Ypersele en Dessein. 

Cultuur verbeeldt, geeft betekenis, mobiliseert emoties, construeert nieuwe narratieven.  Narratieven zijn de motor voor verandering.  De opiniërende of kritische stem van media wordt breed beluisterd. Media hebben de mogelijkheid om het onzichtbare zichtbaar te maken, zetten de zaken op scherp, ontkrachten oude en versterken nieuwe narratieven.  Bij jeugd hoef ik geen tekening te maken.  De jeugd heeft de toekomst. Zij is de toekomst.  

Naar aanleiding van de verkiezingen in 2024 heeft Pulse in de vorm van een memorandum een aantal suggesties geformuleerd voor het beleid.  Deze suggesties blijven actueel.

1. Erken de rol van cultuur, jeugd en media als verbinder en verbeelder. Beschouw deze sectoren als een gesprekspartner in het duurzaamheidsdebat.  
2. Neem duurzaamheid op als een domein overschrijdende doelstelling in alle bestuursakkoorden.
3. Maak een decretaal kader voor een kenniscentrum dat innovatie, samenwerking en capaciteitsopbouw ondersteunt.
4. Geef decretaal de mogelijkheid aan cultuur, jeugd en media om tijd en ruimte te voorzien om te werken rond duurzaamheid.
5. Creëer via beleidsindicatoren en financiering structurele hefbomen om de sectoren te stimuleren in hun duurzaamheidsstreven.

Ik was blij met de toon van de boodschap die Pulse de wereld instuurde naar aanleiding van de stopzetting van haar activiteiten. Ik citeer: “Het doet ons veel verdriet dat Pulse als organisatie ophoudt te bestaan. Pulse was veel meer dan een project.  Pulse was een netwerk dat bottom-up uitgroeide tot een collectief bewustzijn met een gedeelde zorg en een koppig geloof in verandering, met veel engagement, creativiteit en verbeelding. Tegelijk zijn we blij dat de minister de intentie heeft om duurzaamheid  transversaal te verankeren in het departement cultuur, jeugd en media.  Dat is een stap vooruit ”. 

Ik ben blij dat we Katrien en Eline vandaag mogen verwelkomen. Zij werken voor het departement. Zij kregen de opdracht om duurzaamheid als transversaal beleidsdomein uit te bouwen. Dat is een belangrijk signaal. Ik vind het moedig dat ze bij ons zijn vandaag, op een moment dat Pulse in rouw is. Maar ze  weten dat ze de kracht en de expertise van het netwerk nodig hebben. Het zou sterk zijn mochten wij onze boosheid kunnen omzetten naar actie. Het is mijn hoop dat er een aantal mensen en organisaties opstaan vandaag die bereid zijn om, in samenwerking met Katrien en Eline, het netwerk levend te houden en samen, vanuit een complementaire rol, een duurzaamheidsbeleid voor de sector vorm te geven.  

Ik  ben naar voorstellingen geweest, ik heb deelgenomen aan netwerkdagen en safari’s. Fris, dynamisch, speels, inspirerend en verbindend.  Ik kreeg zuurstof van jullie.  Ik heb zoveel geleerd. Daar gaat transitie over: dwarsverbindingen maken tussen mensen, tussen actoren en sectoren, samenwerken met niet-evidente partners vanuit een innovatieve, open en lerende ingesteldheid.  Ik wil jullie, het netwerk, bedanken voor al die jaren van volgehouden toewijding.  Ik wil het Pulse team, de vrijwilligers, het bestuur en de algemene vergadering, van vroeger en nu,  bedanken voor hun sterk engagement.  

Laat ons etioleren, in het donker verder blijven groeien tot we opnieuw de zon zien.  

Jan Wyckaert

27 januari 2026